Προσχέδιο Διαγωνίσματος Απολυτηρίων Εξετάσεων Ιουνίου 2015

ΠΙΘΑΝΑ  ΘΕΜΑΤΑ

Από τα εννέα να επιλέξετε τα έξι και να απαντήσετε στην κόλλα σας.

ΘΕΜΑ 1. Δώστε σύντομα τους ορισμούς των εννοιών :

α/ Τι είναι άσκηση; β/ Τι είναι Σύνοδος; γ/ Τι είναι α) τα “δόγματα”, β) οι “ιεροί κανόνες”;

δ/ Ποιοι ονομάζονται «κρυπτοχριστιανοί», ε/ ποιοι ονομάζονται «νεομάρτυρες»,

στ/ Ποιοι ονομάζονται «εθνομάρτυρες»;

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ :

α/ Άσκηση, στην εκκλησιαστική γλώσσα, ονομάζεται ο αγώνας του ανθρώπου εναντίον των παθών του και αποτελεί ένα από τα μέσα για την ένωση του ανθρώπου με τον Θεό. Η άσκηση ως τρόπος χριστιανικής ζωής είναι χρέος όλων των χριστιανών, είτε είναι μοναχοί είτε κοσμικοί – λαϊκοί. Οι απαιτήσεις του ασκητικού τρόπου ζωής είναι κοινές, τροποποιούνται όμως σε σχέση με τις συνθήκες στις οποίες επιλέγει να ζει ο χριστιανός

β/ Σύνοδος είναι το ανώτατο συλλογικό όργανο της Εκκλησίας το οποίο είναι αρμόδιο να αποφασίζει για θέματα πίστης, διδασκαλίας και οργάνωσης της Εκκλησίας.

γ/α : Οι αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων που έχουν δογματικό περιεχόμενο ονομάζονται «όροι» κι «δόγματα». Θέτουν ένα όριο ανάμεσα στην αλήθεια και την αίρεση.

γ/-β : «Ιεροί κανόνες» ονομάζονται οι αποφάσεις των Συνόδων που αφορούν θέματα διοίκησης, λατρείας και καθημερινής χριστιανικής ζωής. Όροι και κανόνες αποτελούν εκκλησιαστικούς θεσμούς, καταγράφουν την αλήθεια της Εκκλησίας και υπηρετούν τη σωτηρία των χριστιανών.

δ/ Οι Οθωμανοί, λόγω θρησκευτικού φανατισμού αλλά και για λόγους κυριαρχίας συχνά εξισλάμιζαν βίαια τους υπόδουλους. Αλλά και κάποιοι χριστιανοί στις ορθόδοξες κοινότητες της Βαλκανικής και της Μικράς Ασίας άλλαζαν πίστη, προκειμένου να ανέλθουν κοινωνικά και οικονομικά. Άλλοι ασπάζονταν επιφανειακά το Ισλάμ, ενώ κρυφά συνέχιζαν την ορθόδοξη πίστη και ζωή ως κρυπτοχριστιανοί. Η θέση τους ήταν εξαιρετικά δύσκολη, γι’ αυτό και η Εκκλησία τους αντιμετώπισε με κατανόηση.

ε/Όταν όμως η κρυφή πίστη των κρυπτοχριστιανών γινόταν φανερή, κατέληγαν στο μαρτύριο και στο θάνατο. Έτσι εμφανίστηκαν οι νεομάρτυρες (μάρτυρες των νεότερων χρόνων), οι οποίοι προέρχονταν από τους κρυπτοχριστιανούς αλλά και από όσους άντρες και γυναίκες φανερά ομολογούσαν την πίστη τους. Η στάση τους απέναντι στο θάνατο θυμίζει τη στάση των πρώτων μαρτύρων και είχε μεγάλη απήχηση στη λαϊκή συνείδηση. Ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης συγκέντρωσε και διέσωσε τους βίους και το μαρτύριό τους στο βιβλίο του «Νέον Μαρτυρολόγιον»

στ/

Από τις τάξεις του κλήρου προέρχονται και πολλοί εθνομάρτυρες. Ονομάζονται έτσι, εκτός από τους λαϊκούς αγωνιστές, και όσοι κληρικοί πριν, κατά τη διάρκεια αλλά και μετά από την επανάσταση του 1821, θυσίασαν τη ζωή τους για την πατρίδα, συμμετέχοντας σε πολεμικές συγκρούσεις (Αθανάσιος Διάκος, Παπαφλέσσας, Ησαΐας Σαλώνων κ.ά.). Η απόφασή τους να χρησιμοποιήσουν όπλα κατά συνανθρώπων τους ήταν εξαιρετικά δύσκολη, γιατί ως χριστιανοί και μάλιστα κληρικοί δεν επιτρεπόταν να διαπράξουν φόνο. Η Εκκλησία αντιμετώπισε με συγκατάβαση και ανοχή την συμπεριφορά τους, γιατί διακινδύνευσαν να χάσουν την ψυχή τους προκειμένου να υπερασπιστούν τα ιερά και τα όσια του λαού τους και να υπηρετήσουν αξίες όπως η αυτοδιάθεση των λαών και ελευθερία.

ΘΕΜΑ 2 : Αντιστοιχίστε τους αριθμούς της στήλης Α με τα γράμματα της στήλης Β και μεταφέρετε τις απαντήσεις στην κόλλα σας με τη διάταξη 1α, 2β, κλπ.

Α

Β

1.   filioque α.Η αίρεση του εθνοφυλετισμού των ορθοδόξων χωρών πρέσβευε ότι κάποιοι ορθόδοξοι λαοί ήταν ανώτεροι και καλύτεροι ορθόδοξοι χριστιανοί από άλλους ορθοδόξων λαών. Για να μπορέσει να προστατέψει τους πιστούς ορθόδοξους χριστιανούς από την εγωϊστική υπερτίμηση του κάθε έθνους η Εκκλησία δίδαξε ότι όλοι οι λαοί οι ορθόδοξοι είναι μεταξύ τους ίσοι στην αξία, όπως ο κάθε άνθρωπος είναι για τον Θεό ανεκτίμητη και προσωπικότητα
2. Ζ’ Οικουμενική Σύνοδος β.Με τον όρο «εικονογραφικὸς κύκλος» εννοούμε ένα σύνολο θεμάτων με ενιαίο νοηματικὸ περιεχόμενο, που εντάσσεται στο εικονογραφικο πρόγραμμα ενός ορθόδοξου ναού.
3. Εθνοφυλετισμός γ.Η διδασκαλία της Δυτικής Εκκλησίας κατά την οποία το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται και εκ του Yιού με συνέπεια η ανάμειξη των αποκλειστικών αυτών ιδιοτήτων των προσώπων της Αγίας Τριάδας να δημιουργεί σύγχυση και να ακυρώνει την κοινωνία τους στη βάση της ισότητας και της διαφοράς. Με την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος και από τον Πατέρα και από τον Yιό δεν έχουμε μόνο διαρχία στην Αγία Τριάδα αλλά και μία σαφή υποτίμηση του Aγίου Πνεύματος.
4.Εικονογραφικοί κύκλοι δ.Με την Ζ’ Οικουμενική Σύνοδο (787) η Εκκλησία διατύπωσε τη διδασκαλία της για τις εικόνες. Η Εκκλησία προσκυνά τις εικόνες και αποδίδει τιμή στο εικονιζόμενο πρόσωπο. Η λατρεία του πιστού αποδίδεται μόνο στον Θεό.

Απάντηση : 1γ, 2δ, 3α, 4β.

ΘΕΜΑ 3 . Ποιος είναι ο ρόλος του Αγίου Πνεύματος στην Εκκλησία;

Απάντηση :

Το Άγιο Πνεύμα από εκείνη τη μέρα, όπως ο ίδιος ο Χριστός είχε υποσχεθεί στους μαθητές του, καθοδηγεί την Εκκλησία και δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να γνωρίσουν την αλήθεια. Και αυτή η αλήθεια είναι ο Χριστός και ο νέος τρόπος ζωής που προτείνει στους ανθρώπους. Η γνώση αυτής της αλήθειας απελευθερώνει τους ανθρώπους από κάθε είδους δεσμά («όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει και ελευθερία», Β’ Κορ. 3,17). Ο αναστημένος Χριστός νίκησε το θάνατο, όχι μόνο ως Θεός αλλά και ως άνθρωπος. Αυτό δίνει τη βεβαιότητα στον πιστό άνθρωπο ότι ο θάνατος δεν είναι το τέλος της ζωής που συντρίβει τις ελπίδες του και τον χωρίζει από τα αγαπημένα του πρόσωπα. Η Ανάσταση δίνει τη βεβαιότητα ότι θα ζήσουμε όλοι μαζί και με τον Χριστό και ότι ο θάνατος δε θα μας χωρίζει πια.

Με την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος την ημέρα της Πεντηκοστής και με το κήρυγμα του Αποστόλου Πέτρου που επακολούθησε, ιδρύθηκε στα Ιεροσόλυμα η πρώτη χριστιανική Εκκλησία.

Το Άγιο Πνεύμα γίνεται ο οδηγός της Εκκλησίας και δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να γνωρίσουν την αλήθεια, δηλαδή το Χριστό. Η γνώση αυτής της αλήθειας απελευθερώνει τον άνθρωπο και τη δημιουργία από τα δεσμά του θανάτου.

Μέσα στην Εκκλησία με τη δράση του Αγίου Πνεύματος συντελείται η ενότητα, ο αγιασμός και η μεταμόρφωση των ανθρώπων. Μαθαίνουν να αλλάζουν τον εαυτό τους, να αγαπούν και να θυσιάζονται για τους συνανθρώπους τους, να βλέπουν σε όλο τον κόσμο τη δημιουργία του Θεού.

ΘΕΜΑ 4 : Ποιες προϋποθέσεις χρειάζονται για να αρχίσει σωστά το ορθόδοξο ιεραποστολικό έργο του φωτισμού των ανθρώπων;

Απάντηση :

α. Δίνει την ευλογία-προσευχή για να επιτύχει  το έργο των ιεραποστόλων

β. Καλεί το Βαρνάβα και τον Παύλο να αναλάβουν έργο  Ιεραποστολής

γ. Το μήνυμα του ευαγγελίου εξαπλώνεται έξω από τα όρια του Ιουδαϊσμού.

ΘΕΜΑ 5 : Ποια είναι η θέση της ορθοδοξίας στον σύγχρονο κόσμο;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ :

Η Ορθόδοξη Εκκλησία βρίσκεται σ’ ολόκληρο το σύγχρονο κόσμο. Σε ορισμένα κράτη της ανατολικής Ευρώπης αποτελεί την επικρατούσα Εκκλησία.

Η παρουσία της Ορθοδοξίας είναι σημαντική ακόμα και σε κράτη με πρώην αθεϊστικά καθεστώτα ή ισχυρές πολυθεϊστικές θρησκείες.

Η κοινή πίστη είναι ο συνεκτικός δεσμός των Ορθόδοξων Εκκλησιών, οι οποίες έχουν μεταξύ τους ενότητα πίστεως και επιζητούν τρόπους στενότερης επικοινωνίας.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης αποτελεί το συνεκτικό θεσμό μεταξύ των Ορθόδοξων Εκκλησιών.

ΘΕΜΑ 6: Πώς οργάνωσε η εκκλησία τους υπόδουλους έλληνες και πώς φρόντισε για την παιδεία τους;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ :

Οι συνθήκες που διαμορφώθηκαν με τα προνόμια που παραχώρησαν οι Τούρκοι επέτρεψαν να αναπτυχθούν αυτοδιοικούμενες, ως ένα βαθμό, κοινότητες σε όλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι άρχοντές τους εκλέγονταν από το λαό. Τους φόρους προς το τουρκικό κράτος πλήρωνε η κοινότητα και όχι ο κάθε υπόδουλος ατομικά. Έτσι οι εισφορές των πλουσιοτέρων ήταν δυνατόν να εξισορροπούν εκείνες των φτωχότερων, αφού όλοι ανήκαν στο ίδιο σώμα. Κέντρο της ζωής της κοινότητας ήταν ο ναός. Εκεί τελούσαν τη λατρεία και οργάνωναν την κοινωνική τους ζωή. Έτσι η Εκκλησία συσπείρωσε τους υπόδουλους και τους έδινε την ευκαιρία επικοινωνίας και ελεύθερης έκφρασης. Μια από τις προτεραιότητες της Ορθόδοξης Εκκλησίας ήταν το θέμα της παιδείας, ενός τομέα στον οποίο είχε μακραίωνη παράδοση. Ο Πατριάρχης Γεννάδιος Σχολάριος ίδρυσε το 1454 πατριαρχική ακαδημία στην Κωνσταντινούπολη. Αργότερα ο Κύριλλος Λούκαρης την εφοδίασε με τυπογραφείο, που δυστυχώς καταστράφηκε από τους Τούρκους. Σχολεία ιδρύθηκαν σε μεγάλες πόλεις όπως η Σμύρνη, τα Γιάννενα, η Θεσσαλονίκη, η Αθήνα, η Δημητσάνα, η Πάτμος, η Νάξος, το Άγιο Όρος (Αθωνιάδα). Για τη μεγάλη μάζα του λαού που δεν είχε πρόσβαση στις σχολές αυτές, ιερείς και μοναχοί δίδασκαν περιστασιακά, ιδίως σε ταραγμένες περιόδους, ανάγνωση και γραφή χρησιμοποιώντας τα λειτουργικά εκκλησιαστικά βιβλία και κυρίως το ψαλτήρι. Στη λαϊκή μνήμη η δράση αυτή των ιερωμένων-δασκάλων έμεινε γνωστή ως «κρυφό σχολειό». Σημαντικοί δάσκαλοι της περιόδου της Τουρκοκρατίας (διδάσκαλοι του Γένους) υπήρξαν οι Ηλίας Μηνιάτης (1669-1714), Ευγένιος Βούλγαρης (1716-1806), Νικηφόρος Θεοτόκης (1731-1800), και οι άγιοι Κοσμάς ο Αιτωλός (1714-1779), Mακάριος ο Nοταράς (1731-1805) και Νικόδημος ο Αγιορείτης (1749-1809). Με τις συγγραφές και τα κηρύγματά τους, που ήταν διατυπωμένα στη γλώσσα του λαού, διατήρησαν την χριστιανική πίστη, την εθνική μνήμη και την ελληνική γλώσσα ζωντανές στη συνείδηση του λαού.

ΘΕΜΑ 7 : Σε ποια δογματική διαφορά μεταξύ της Δυτικής και της Ανατολικής Εκκλησίας αναφέρεται ο άγιος Μάρκος ο Ευγενικός και γιατί τη θεωρεί φοβερή και αιτία του Σχίσματος του 1054; Ποιες είναι οι συνέπειες του σχίσματος του 1054 για τους χριστιανούς σε ανατολή και Δύση; Αναπτύξτε τη γνώμη σας παίρνοντας υπ΄ όψιν σας το παρακάτω κείμενο:

Τώρα θα απευθυνθώ σε σένα αγιώτατε πατέρα (Πάπα). Τι φοβερή που είναι αυτή η φιλονικία (μεταξύ Ανατολικών και Δυτικών) σχετικά με την νεωτεριστική προσθήκη (του Filioque)! Αυτή η προσθήκη έκοψε κι έσχισε στα δύο το σώμα του Χριστού και δημιούργησε επί τόσο χρόνο αντίθετες απόψεις σ’ αυτούς που έχουν πάρει την ονομασία τους από τον Χριστό (δηλαδή στους χριστιανούς)… Εγώ τουλάχιστον πιστεύω ότι αυτός που προκάλεσε αυτή τη διαίρεση και έσχισε στα δύο το σώμα του Κυρίου μας σαν να έσχιζε τον μονοκόμματο χιτώνα Του, θα υποστεί βαρύτερες συνέπειες από τους σταυρωτές κι απ’ όλους τους ασεβείς και τους αιρετικούς όλων των εποχών. Όμως εσύ, μακαριώτατε πατέρα, μπορείς να ενώσεις τα δύο αντιμαχόμενα μέρη, να γκρεμίσεις το τείχος που τα χωρίζει και να επιτελέσεις θεάρεστο έργο. Φτάνει μόνο να το θελήσεις [Νεοελληνική απόδοση, Patrologia Orientalis 17, 337 και 338.«Εκκλησία, η νέα πορεία», Γ’ Γυμνασίου, OEΔB, 2003 σελ. 185)].

ΑΠΑΝΤΗΣΗ  :

Ο Άγιος Μάρκος Επίσκοπος Εφέσου αναγνωρίζει ως κύρια αιτία του Σχίσματος το ότι στο «Σύμβολο της Πίστεως» η Δυτική Εκκλησία προσέθεσε τη λέξη filioque (Το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται και εκ του Yιού). Όμως, αυτή η διπλή εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος και από τον Πατέρα και από τον Yιό καταλύει το δόγμα της Αγίας Τριάδας, γιατί κάθε πρόσωπό της είναι μοναδικό, ανεπανάληπτο και έχει τα δικά του αποκλειστικά χαρακτηριστικά (ο Πατέρας είναι αγέννητος-άναρχος, ο Yιός γεννάται από τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα). Η ανάμειξη των αποκλειστικών αυτών ιδιοτήτων των προσώπων της Αγίας Τριάδας δημιουργεί σύγχυση και ακυρώνει την κοινωνία τους στη βάση της ισότητας και της διαφοράς. Με την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος και από τον Πατέρα και από τον Yιό δεν έχουμε μόνο διαρχία στην Αγία Τριάδα αλλά και μία σαφή υποτίμηση του Aγίου Πνεύματος.

Στο κείμενο αναφέρονται δύο από τις πολύ σοβαρές συνέπειες του σχίσματος για τους χριστιανούς της Ανατολής και της Δύσης.  Αυτές είναι : “Αυτή η προσθήκη έκοψε κι έσχισε στα δύο το σώμα του Χριστού και δημιούργησε επί τόσο χρόνο αντίθετες απόψεις σ’ αυτούς που έχουν πάρει την ονομασία τους από τον Χριστό (δηλαδή στους χριστιανούς)…” Πραγματικά μετά το Σχίσμα η Δύση εκτρέφει συνεχώς σχέδια κατάκτησης της Ανατολής με τις Σταυροφορίες. Με την τέταρτη Σταυροφορία (1202-1204) καταλαμβάνει και καταστρέφει την Πόλη. Προσπαθεί να επιβάλει στα κατακτημένα μέρη τα λατινικά έθιμα. Αντιμετωπίζει τους ορθοδόξους ως εχθρούς χειρότερους και από τους μουσουλμάνους, οι οποίοι αποτελούσαν το πρόσχημα της Σταυροφορίας. Γι αυτό απηύθυνε εκκληση στον Πάπα να διορθώσει τη “διαίρεση που έσχισε στα δύο το σώμα του Κυρίου μας σαν να έσχιζε τον μονοκόμματο χιτώνα Του”  υποδεικνύοντάς του ότι “θα υποστεί βαρύτερες συνέπειες από τους σταυρωτές κι απ’ όλους τους ασεβείς και τους αιρετικούς όλων των εποχών”.

Άλλη συνέπεια είναι ότι ο Πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης αυξάνει βαθμιαία την πνευματική κυριαρχία στην Ανατολή, όπου διατηρείται το συνοδικό σύστημα στη διοίκηση της Εκκλησίας. Επίσης σημαντική συνέπεια είναι ότι λίγους αιώνες αργότερα, η Δυτική Εκκλησία γνωρίζει κρίσεις και διαδοχικά σχίσματα (π.χ. Προτεσταντισμός) που είχαν ως αιτία τους τις αυταρχικές θέσεις της ρωμαϊκής Εκκλησίας σε ζητήματα εκκλησιαστικά, αλλά και πολιτικά.

ΘΕΜΑ 8 : Λύστε το παρακάτω σταυρόλεξο :

                    9      
                    Α      
1 Κ Ο Ι Ν Ο Χ Ρ Η Σ Ι Α    
          7         Ρ     10
  2 Κ Α Τ Α Κ Ο Μ Β Ε Σ   Θ
          Λ         Σ     Ε
          Α     6 Π Η Γ Ε Σ
          Ζ               Μ
  3 Α Υ Τ Ο Κ Ε Φ Α Λ Ο   Ο
          Ν               Σ
          Ε     8          
      4 Δ Ι Α Κ Ο Ν Ο Ι    
          Α     Ρ          
                Α          
  5 Ε Ι Κ Ο Ν Ο