ΕΝΟΤΗΤΑ 30 Η ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

http://users.sch.gr/geioanni/sel-ekpaideusi/sxolikes_ergasies/TRITH-GYMNASIOY-THRHSKEYTIKA/sel_2=16-30/30.htm



ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ


      Α.    ΠΡΟΝΟΜΙΑ ΣΤΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ :  ΔΩΡΟ ΚΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ 

Ø        Οι Οθωμανοί κατέλυσαν τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία (15ος αι.)
Ιδρύθηκε νέο πολυεθνικό κράτος
Αναγνωρίστηκαν 4 Θρησκευτικά Μιλέτια  [ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΙ-ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ-ΑΡΜΕΝΙΟΙ-ΕΒΡΑΙΟΙ]
Χριστιανοί ήταν όλοι οι Βαλκανικοί Λαοί – τους ένωσε η εκκλησία

Ø         Παραχωρήθηκαν ΠΡΟΝΟΜΙΑ στους κατακτημένους λαούς
Στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως αναγνωρίστηκαν τα προνόμια που είχε την εποχή του Βυζαντίου
Πατριάρχης – Εθνάρχης (εθνικός ηγέτης των Ελλήνων και όλων των άλλων ορθόδοξων λαών)

Ø        Ο Σουλτάνος μπορούσε να κατηγορήσει τον Πατριάρχη όταν οι Χριστιανοί δεν πειθαρχούσαν.

Ø         Τα προνόμια έδωσαν τη δυνατότητα στο “ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΓΕΝΟΣ” να μείνει ενωμένο και να επιβιώσει


Β.    ΕΞΙΣΛΑΜΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΕΣ

Ø       Βίαιοι Εξισλαμισμοί των υπόδουλων
Χριστιανοί άλλαζαν την πίστη τους για οικονομικό και κοινωνικό όφελος
Κάποιοι αποδέχονταν επιφανειακά το Ισλάμ – παρέμεναν κρυφά Χριστιανοί.

Ø       Πολλοί οδηγούνταν στο μαρτύριο (Νεομάρτυρες)
“Νέο Μαρτυρολόγιο” Νικοδήμου Αγιορείτου
Εθνομάρτυρες:(Κληρικοί και Λαϊκοί που θυσίασαν τη ζωή τους για την πατρίδα κατά το 1821).
Η Εκκλησία αντιμετώπισε με ανοχή τη χρήση όπλων από κληρικούς
(‘Υπερασπίστηκαν τα Ιερά και τα Όσια της Πατρίδας, και αξίες όπως την Ελευθερία’)


Γ.    Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΩΝ ΥΠΟΔΟΥΛΩΝ

Ø       Κοινότητες :
Οι Άρχοντες εκλέγονταν από το λαό.
Ο  Μητροπολίτης ήταν Πρόεδρος των Συνελεύσεων
Τους φόρους προς το Κράτος τους πλήρωνε η Κοινότητα
Οι εισφορές των πλουσίων κάλυπταν τις εισφορές των πτωχότερων

Ø       Κέντρο της Κοινότητας ο Ναός :
Μετά τη λειτουργία στο προαύλιο συζητούσαν τα κοινά.

Ø       ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Η ΠΑΙΔΕΙΑ
α.  Ή Εκκλησία ήταν ο μόνος οργανωμένος φορέας
β.  Παράδοση στα εκπαιδευτικά ζητήματα
γ.  Πατριαρχική Ακαδημία (Ιδρύθηκε από τον Γεννάδιο Σχολάριο)
δ.  Τυπογραφείο στην Πατριαρχική Ακαδημία (το ίδρυσε ο Κύριλλος Λούκαρης)
ε. 

Ø       α.   Σχολές Πανεπιστημιακού Επιπέδου:
στη Σμύρνη, Γιάννενα, Αθήνα, Δημητσάνα, Νάξο,  Άγιο Όρος, Θεσσαλονίκη, Πάτμο
β.   Οι Ιερείς και οι Μοναχοί στα χωριά  δίδασκαν τα παιδιά  ανάγνωση και γραφή :
Χρησιμοποιούσαν Εκκλησιαστικά Βιβλία (Ψαλτήριο, Αναστασιματάριο κ.λ.π.).
(Έτσι αναπτύχθηκε ο μύθος του “κρυφού σχολειού”)

Ø       ΜΕΡΙΚΟΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΥΣ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ:
Ηλίας Μηνιάτης
Ευγένιος Βούλγαρης
Νικηφόρος Θεοτόκης.
Κοσμάς ο Αιτωλός.
Νικόδημος Αγιορείτης
Αθανάσιος Πάριος

(Διατήρησαν τη Χριστιανική Πίστη, την Εθνική Μνήμη και την Ελληνική Γλώσσα)

ΝΑ ΒΡΕΙΤΕ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΔΥΟ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ




ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ – ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ (ΣΕΛΙΔΑ 122 του βιβλίου)


ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΡΩΤΗΣΗ 1:      

Ø        Κάθε κοινότητα ήταν ως ένα βαθμό αυτοδιοικούμενη. Κέντρο ήταν ο Ενοριακός Ναός.
Εκεί οι υπόδουλοι τελούσαν τη Λειτουργία και οργάνωναν την κοινωνική τους ζωή.
Εκεί επικοινωνούσαν μεταξύ τους, εκφράζονταν ελεύθερα και αισθάνονταν ενωμένοι και συσπειρωμένοι

Η πλειοψηφία των επιστημόνων βλέπει στο βυζαντινό χωρίο (τη μικρότερη διοικητική μονάδα του βυζαντινού κρατικού συστήματος) μια ιστορική επιβίωση του αρχαίου δήμου, όπως διασώθηκε στις πολυεθνικές αυτοκρατορίες που δημιουργήθηκαν από τις κατακτήσεις του Αλεξάνδρου και εξής. Ισχυρό, ωστόσο, μειονέκτημα αυτής της προσέγγισης είναι το γεγονός ότι οι πρώτες μαρτυρίες για τα βυζαντινά χωρία προέρχονται όχι από τον χώρο της μητροπολιτικής Ελλάδας, αλλά από τη Μ. Ασία, όπου το δημοκρατικό άστυ δεν είχε μεγάλη ιστορική παράδοση.

Οι δυτικοί, κυρίως, επιστήμονες επισημαίνουν στις πρακτικές μεθόδους της κοινότητας την αναγνώριση της δομής της ρωμαϊκής Συγκλήτου.

Τέλος, όσοι επισημαίνουν την οργανική σχέση ανάμεσα στο βυζαντινό χωρίο και τις πρώτες χριστιανικές κοινότητες που μετεξελίχθηκαν στις γνωστές ενορίες, δίνουν έμφαση στη θρησκευτική δομή του χωρίου, αλλά στην περίπτωση αυτή, οι αναμνήσεις από την ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα δεν ακυρώνονται.

Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας, η οργάνωση της κοινότητας παρουσιάζεται ακμαία με τον θρησκευτικό και πολυεθνικό (για την ακρίβεια, οικουμενικά ελληνικό) χαρακτήρα της. Η σημαντική διαφορά οφείλεται στο γεγονός ότι, ενώ πριν αποτελούσε το θεμελιώδες διοικητικό κύτταρο του επίσημου κράτους, τώρα μετασχηματίζεται σε διοικητικό κύτταρο της ίδιας της Εκκλησίας, η οποία με τη σειρά της αποτελεί το μόνο αναγνωρισμένο πολιτικό σχήμα των μη μουσουλμανικών πληθυσμών στα πλαίσια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η ύπαρξη κοινότητας στις επαρχίες όσο και στο κέντρο της οθωμανικής αυτοκρατορίας προϋπέθετε την ύπαρξη ναού ως αποδεικτικού στοιχείου της λαϊκής αποδοχής της χριστιανικής ιδιότητας μέσω της συμμετοχής στη λατρεία. Έπρεπε δηλαδή ο λαός να πηγαίνει στην εκκλησία για να τεκμηριώνει την ύπαρξη κοινότητας. Χωρίς ναό και θέση ιερέα, οι χριστιανοί μιας περιοχής υποχρεώνονταν ή να εξισλαμιστούν ή να μετοικήσουν, ώστε να απαρτίσουν ενορία.

Αλλά και η Εκκλησία δεν προέβλεπε διοικητικές θέσεις χωρίς προηγούμενη ενυπόγραφη δήλωση των χριστιανών μιας περιοχής. Μάλιστα, ήταν αδύνατο να προβιβάσει μία επισκοπή σε μητρόπολη ή αρχιεπισκοπή χωρίς τη συγκατάθεση του ποιμνίου.

Αυτή η στενή αλληλεξάρτηση προέκυψε αναγκαστική, αφού ο κλήρος μισθοδοτείτο από τον λαό και ο λαός αποκτούσε δικαίωμα εθνικής και κοινωνικής διαφοροποίησης από τους μουσουλμάνους, επειδή ακριβώς ανήκε στο εκκλησιαστικό σύστημα.

Ασφαλώς, η Εκκλησία ούτε μπορούσε ούτε διανοήθηκε ποτέ να δημιουργήσει ελληνική εθνική προπαγάνδα. Όχι μόνο γιατί ο φυλετισμός αντίκειται στους Κανόνες της, αλλά γιατί κυρίως το κοινωνικό στερεότυπο ήταν διαφορετικό και η εθνική ιδεολογία αγνοείτο στην Ανατολή, ως αστικό σύστημα σκέψης. Οι λαοί εκεί διαβιούσαν ακόμη σε προαστικούς κοινωνικούς σχηματισμούς. Ούτε, λοιπόν, υπέρ ούτε κατά των Ελλήνων (ή άλλου έθνους) μπορούσε να ταχθεί το Πατριαρχείο, γιατί δεν είχε συλλάβει φυλετικά, έως σχεδόν και τον 18ο αιώνα, το εννοιολογικό περιεχόμενο του όρου «έθνος».

(ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ  http://www.oodegr.com/oode/istoria/o8wmanoi/sklav_ekkl2.htm#1  )



ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΡΩΤΗΣΗ 2:      

Η θέση της Εκκλησίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία
και η έννοια των «προνομίων» της

Προοιμιακά, ας αποσαφηνιστούν τα ακόλουθα, για τα οποία οι επιστήμονες συμφωνούν με ελάχιστες επουσιώδεις αντιρρήσεις:

1. Αυτό το φαινόμενο που περιγράφουμε γενικευτικά ως (προνομιακή) θέση της Εκκλησίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία είναι μία ασύγγνωστη παραβίαση της αλήθειας. Το ιερονομικό δίκαιο των μουσουλμάνων (Σαρία) δεν αναγνωρίζει την ύπαρξη «νομικών προσώπων» (οργανισμών ή θεσμών), όπως η Εκκλησία, ή ο Κλήρος κτλ. Μπορούμε, απλώς, να μιλούμε για τη θέση των εκκλησιαστικών προσώπων στην οθωμανική επικράτεια και, προκειμένου για τους ορθόδοξους, για τη θέση των επισκόπων ως θρησκευτικών ηγετών.

Κάθε κληρικός που εκλεγόταν επίσκοπος παραλάμβανε ένα βεράτιο διορισμού, όπου καταγράφονταν τα δικαιώματα και οι υποχρε